Bene-kantoormeubilair

Leefruimtes: studieruimtes

Het heet niet voor niets: ruimtes hebben karakter. Ongeacht of wij erin werken, leren, doceren, communiceren, ons willen vermaken of ontspannen – de ruimte, die daarvoor is "gemaakt" refereert over het algemeen duidelijk aan de bijzonderheden van gebruikers en activiteiten. Of hij ook "functioneert", is weer een heel andere vraag en hangt er helemaal vanaf, of hij ons ook emotioneel bereikt. Effect is per slot van rekening toch meer dan de wortel uit hoogte van de ruimte + kleur van de muur + plaats om iets neer te zetten.

U heeft de vaktermen waarschijnlijk allemaal al gehoord: Blending Learning, Challenged Based Learning, Rapid E-Learning, CBT en WBT en hoe ze ook mogen heten... Wat zij betekenen? Zij betekenen nieuw leren en genereren van kennis met werking in de breedte - beide actueler dan ooit.


Surrounding met Softskills

Als lesmethoden en leerprocessen veranderen, ligt de conclusie voor de hand, dat ook de randvoorwaarden rondom zich verder moeten ontwikkelen. Moderne concepten voor onderwijs en kennis doen er daarom goed aan, inspirerende en de creativiteit stimulerende omgevingen te creëren. Per slot van rekening zijn moderne economieën al lang aangewezen op die immateriële waardes, die een kennis-maatschappij in staat is te genereren.
Daar is één ontwikkeling bijzonder opvallend: ongeacht of lagere school, universiteit of beroepsopleidingen, het proces van de eenzijdige kennisoverdracht transformeert steeds meer in het proces van een interactief gebaseerde kennistransfer, resp. in leerondersteuning.
Kennis krijgt men tegenwoordig niet meer geserveerd, kennis betekent eigen verantwoording, nieuwsgierigheid, eigen onderzoek, ervaring, discussie en netwerken. De dynamiek, die daaruit voortkomt, vereist – nogal logisch – overeenkomstig vormgegeven omgevingen. Al lang passé zijn – hoewel nog altijd realiteit, maar dat is een andere discussie... – massa-collegezalen met frontaalconcept. Nodig zijn daarentegen ruimtes, die de vreugde aan de ontwikkeling, creativiteit, fantasie, interactie, experiment en presentatie evenzeer toestaan. Letterlijk "sensuele" concepten, die ingaan op optisch, haptisch, akoestisch, olfactorisch vermogen, die concentratie en ontspanning toelaten evenals flexibele settings mogelijk maken, zoals gedefinieerd door Richard Stang en Frank Thissen. Beide zijn professoren aan de Hogeschool der Media in Keulen met research-accent "studiewerelden".
Daardoor moet de studieruimte veranderen tot leefruimte en mag niet alleen de wetenschappelijke content in het middelpunt van de aandacht stellen, maar evenzo de altijd gelijktijdig plaatsvindende persoonlijkheidsvorming. Ruimte voor ontwikkeling - in iedere en in de beste betekenis van het woord!
Stop met denken in vakjes!

Zoals zo vaak in educatieve kwesties zijn de noordelijke landen ook bij de schoolarchitectuur vele anderen een stap voor. Wat daar al in de praktijk is gebracht, lijkt een paar breedtegraden verderop amper voorstelbaar. Bijvoorbeeld een school, die vrijwel zonder klaslokalen uitkomt.
Inmiddels is de Hellerup-school in Gentofte, Kopenhagen al beroemd geworden. Want het concept van het Deense architectenbureau Arkitema in de praktijk gebracht, is werkelijk uitzonderlijk: 750 scholieren delen de grote ruimte van 8.200m² oppervlak verdeeld over drie etages, zonder te beschikken over separate klaslokalen.

In het centrum bevindt zich het "colosseum", een overdekte, veelzijdig bruikbare binnenplaats met brede trap. Langs het binnenhof bevinden zich gemeenschappelijke oppervlakken met lig- en zitmeubels. Ook een café en andere gemeenschappelijke ruimtes bieden plaats voor interactie. In de rustigere hoeken van het gebouw zijn de 4 zogeheten "thuiszones" (voor telkens 75-100 scholieren) gehuisvest. Deze omvatten telkens een trainingszone voor individueel onderwijs of in groepsverband en drie "thuisbases". De laatsten zijn hexagonale zones, die steeds 25 scholieren dienst doen als ruimte voor geconcentreerd luisteren en leren. Maar na dergelijke, kortstondige fases verlaten de scholieren de thuisbases weer, om te integreren in de grote ruimte. Presentaties vinden of in mini-auditoria plaats in het centrum van de thuiszones of in het "colosseum". De etages zijn door talloze trappen met elkaar verbonden en door bruggen, plateaus en balkons wordt de ruimte nog afwisselender. Wie ongelooflijk veel geluiden in de hele school verwacht, zal verbaasd staan – hoewel de scholieren veel meer door de ruimte bewegen dan in traditionele structuren en deze ook heel verschillend gebruiken, is het geluidsniveau verrassend laag.

Werkelijk fascinerend is, dat vrijwel alle zones open zijn en zich zodoende verbinden tot een groot landschap. Als ruimtedelers dienen alleen meubels. Uitzondering: de kantoren van de leraren voor 5-6 docenten en één enkel afgesloten leslokaal. Het gebouw ademt deze open atmosfeer, die communicatie vergemakkelijkt en tevens een ontspannen lesklimaat creëert.


Academische leer in ontwikkeling

Twee heel andere universiteitsculturen op verschillende continenten – en ondanks hun uniciteit hebben zij een aantal overeenkomsten: het gaat hier over het Rolex Learning Center in Lausanne, Zwitserland en de universiteitscampus in Ho Chi Minh City, Vietnam. Beide architecturen maken gebruik van het thema water, beide werken met golvende design-elementen en organische vormen, beide hebben zich met een bepaalde excentriciteit geheel gewijd aan de mogelijkheden van de ontmoeting en interactie.

Bij het Rolex Learning Center gaat het om een samenhangende structuur met een grondvlak van 88.000m². Meteen valt het golvende, parallelle verloop van dak en vloer op, die het gebouw er onverwacht licht laat uitzien. Amper zichtbare steunen houden het bouwwerk hier en daar boven de grond. Onder de "bruggen" die ontstaan komt men van verschillende kanten in een grote, open ruimte en bij de hoofdingang.

De golvende vorm creëert binnenin een heuvelachtig landschap zonder afscheidingen tussen de afzonderlijke zones. Talrijke ontmoetingszones maken interactie mogelijk. Voor geconcentreerd leren staan eigen zones ter beschikking. voor meetings van kleine groepen "Bubbles", die van glas zijn voorzien. Of verticaal, of horizontaal: bochten en krommingen bepalen de structuur. Daar leveren ook de afgeronde binnenplaatsen een bijdrage aan, die overdekt met glas – visuele openingen naar buiten toe vormen. Het door het Japanse architectenbureau SANAA gecreëerde gebouw weerspiegelt de filosofie van de Eedgenootschappelijke Technische Hogeschool Lausanne: het verbeeldt de vakoverstijgende samenwerking en stimuleert deze door haar structuur.


Duurzaam design in Vietnam

Ander decor: Ho Chi Minh City, Vietnam. Midden in de Mekong-delta ontstaat in de komende jaren een universiteitscampus in harmonie met de natuur. Met hun ontwerp wisten de architecten Kazuhiro Kojima, Daisuke Samuki en Trong Nghia Vo de jury van de Global Holcim Awards 2009 voor duurzame architectuur te overtuigen en kregen zij de zilveren prijs. De gebouwen staan in perfecte harmonie met hun natuurlijke omgeving – zowel visueel als ook technisch gezien. De zacht gebogen ovale vormen schikken zich naar het mangrovebos, de campus heeft maar weinig landoppervlak nodig. Wind en stromingen van het water zijn ingecalculeerd in de vormgeving, door de natuurlijke ventilatie en schaduwwerking is airconditioning verregaande overbodig. Voor de optimale ventilatie werd gebruik gemaakt van ideeën uit de traditionele bouwwijze: bamboe-vlechtwerk en mangrove-hout vormen de gevel van het gebouw.
De in elkaar gevlochten ovale gebouwen creëren door hun raakvlakken een veelheid aan grote hallen en kleine ruimtes. Ontmoetings- en interactiemogelijkheden met hoge diversiteit worden hier gecreëerd. Het vloeiende design laat een evenzo moderne als natuurlijk aandoende ambiance ontstaan.


Eén universiteit – zes gebouwen

Terug naar Europa: in Wenen ontstaat thans de nieuwe campus van de economische universiteit. Het masterplan van het Oostenrijkse architectencollectief BUSarchitektur creëert het kader voor infrastructuur, vormgeving van vrije vlakken en de afzonderlijke gebouwcomplexen. Op 90.000m² ontstaat een architectonische diversiteit met rond 102.000m² gebruiksoppervlakte. Daarbij is de vrije ruimte gedacht als "Walk Along Park", dat de verschillende plekken met elkaar verbindt. De zes gebouwencomplexen zijn afkomstig van verschillende architecten, maar in hun oriëntatie wel op elkaar afgestemd. In de buitenruimte, alsmede in de parterre-zones ontmoeten openbaar leven, studie en research elkaar. Gastronomische highlights lokken ook toevallige bezoekers op het terrein.

Onder de uitvoerenden bevinden zich het Japanse architectenbureau Hitoshi Abe, die Spaanse bureaus Carme Pinós en NO.MAD Arquitectos, alsmede Sir Peter Cook met zijn Londonse CRABstudio. Futuristisch doet het Library & Learning Center van het Duitse bureau van Zaha Hadid aan, symbolisch en geografisch middelpunt van de nieuwe campus. Hier vinden studenten toegang tot research-bibliotheken, alsmede tot service-aanbiedingen. Werkplek en lounge, communicatieruimte en verkeersknooppunt – dat heeft allemaal een plek in het LLC. In de afdelingsgebouwen voeren communicatie-stimulerende structuren de boventoon, terwijl het in licht badende collegezaalcentrum met flexibele collegezalen en zones voor zelfstudie een omgeving tussen publiek en privé vormt vol van afwisseling. En lesruimte zodoende tot leefruimte wordt...


Recreatie met functie

A propos leefruimte: Buitenruimtes en recreatiezones nemen in het kader van eigentijdse "studie-architectuur" een bijzondere plaats in. Open ruimtelijke situaties creëren juist hier de perfecte basis voor ontmoetingskwaliteit, ontspanning en creativiteit. Aan de Grazer hogeschool voor economie, de Campus 02, wordt in het kader van een projectwerk van studenten sinds een paar maanden een Bene PARCS-installatie getest. De vraagstelling, waar het om gaat: "Kunnen inrichting en ruimtelijke vormgeving communicatie stimuleren?".
Het "balkon" voor de collegezalen is op de campus een populaire en intensief gebruikte zone voor werkzaamheden in groepsverband, afspraken en doorbrengen van pauzes. Bovendien heeft men daar tijdens evenementen het ideale uitzicht op het gebeuren in de lager gelegen foyer. De Parcs-meubelmodules, flexibel en in staat zich aan te passen worden hier onderworpen aan intensieve wetenschappelijke observatie en analyse. Binnenkort de eerste resultaten.


Ronnie Sambor
Brigitte Schedl-Richter